The role of the Roman Catholic Church in creating socio-political change in Poland at the turn of the 20th and 21st centuries
pdf

Keywords

the Roman Catholic Church, the Second Polish Republic, systemic transformation, John Paul II, European Union, abortion

Abstract

This article presents the key activities of the Roman Catholic Church as a creator of key sociopolitical
changes in Poland at the turn of the 20th and 21st centuries. The adopted research perspective
takes into account both specific actions and legal acts indicating the Roman Catholic Church as
a political subject, as well as presents its most important activities influencing the political system. The
role of the Roman Catholic Church in the process of political transformation with particular emphasis
on the challenges at the turn of the 20th and 21st centuries, which are the subject of interest of the
Catholic social teaching, is particularly highlighted.

pdf

References

Baggett K. (2020), The Relationship between Religion and Politics in a Globalizing World, “Scientia et Humanitas: A Journal of Student Research”, No. 10. pp. 107-120.
Bergmann O. (2013), Pomiędzy konserwatywnym tradycjonalizmem a nowoczesnością. Bezpośredni i pośredni wpływ duchowieństwa katolickiego na procesy modernizacji społecznej i gospodarczej Drugiej Rzeczypospolitej, “Metamorfozy społeczne”, Vol. 5, pp. 83-105.
Böckenforde E.W. (1994), Wolność, Państwo, Kościół, Kraków.
Borecki P. (2008), Geneza modelu stosunków państwo-Kościół w Konstytucji RP, Warszawa.
Crouch C. (2000), The Quiet Continent: Religion and Politics in Europe, “The Political Quarterly”, No. 71, pp. 90-103.
Dzidek T. (2023), Co zostało z idei europejskości Jana Pawła II?, Kraków.
Dzierżanowski M. (2020), Ojciec Solidarności, “Wprost”, 26.01.2020, https://www. wprost.pl/ tygodnik/ 10292585/ojciec solidarnosci.html [access on: 21.01.2025].
‘Europa musi być związkiem wolnych narodów’. Integracja musi uwzględniać ich tożsamość
i wartości (2014), “W polityce”, 01.05.2014, https://w polityce.pl/kosciol/193656-europamusi-
byc-zwiazkiem-wolnych-narodow-integracja-musi-uwzgledniac-ich-tozsamosc-iwartosci?
wersja=mobilna [access on: 27.01.2025].
Gańczak F., Olaszek J. (2012), Z cyklu ‘Spory historyków’: Grzechy Endecji – tekst prof. dr hab.
Andrzeja Friszke, „pamieć.pl”, 09.2012 [access on: 22.01.2025].
Gowin J. (1995), Kościół po komunizmie, Kraków.
Heinen J., Matuchniak-Krasuska A. (1995), Aborcja w Polsce. Kwadratura Koła, Warszawa.
Isakowicz-Zaleski T. (2007), Księża wobec bezpieki, Kraków.
Katechizm Kościoła Katolickiego (2002), Wydawnictwo Pallottinum, Poznań.
Kawalec K. (2016), Roman Dmowski, Poznań.
Kolanek T. (2019), Wszystko zostało wyreżyserowane. Ks. Isakowicz-Zaleski o Okrągłym Stole,
“PCh24”, 06.02.2019, https://pch24.pl/wszystko-zostalo-wyrezyserowane-ks-isakowiczzaleski-
o-okraglym- stole/ [access on: 28.05.2020].
Kołsut-Markowska A. (2011), Kościół katolicki w Polsce a Unia Europejska, “Colloquium Wydziału
Nauk Humanistycznych i Społecznych”, Volume III/2011, pp.137-156.
Komecki G. (2004), Kościół katolicki w Polsce wobec integracji z Unią Europejską, “Annales Universitatis
Mariae Curie-Skłodowska Lublin-Polonia”, Sectio K, No. XI.
Kowalczyk K. (2015), Kościół Rzymskokatolicki w Polsce jako podmiot oddziałujący na system
polityczny. Casus ustawy o związkach partnerskich, “Colloquium Wydziału Nauk Humanistycznych
i Społecznych Akademii Marynarki Wojennej”, No. 4, pp. 61-82.
Krzemiński I. (1997), Solidarność. Projekt polskiej demokracji, Warszawa.
Kucharski W. (2019), Komuniści i Watykan. Polityka komunistycznej Polski wobec Stolicy Apostolskiej
1945–1974, Warszawa.
Mazurkiewicz P. (2001), Kościół i demokracja, Warszawa.
Mazurkiewicz P. (2003), Kościół katolicki w przededniu wejścia Polski do Unii Europejskiej, Warszawa.
Michalak R. (2016), Implementacja zasad religijnych w sferze politycznej, Zielona Góra.
Nosowski Z. (1996), Dzieci Soboru zadają pytania, Warszawa, https://mateusz.pl/ksiazki/dszp/
[access on: 20.01.2025].
Nosowski Z., Sowiński S. (2017), Tischner: Świat zmienił się na lepsze, “Więź”, 11.10.2017, https://
wiez.pl/2017/10/11/tischner-swiat-zmienil-sie-na-lepsze/ [access on: 20.05.2020].
Pastwa R. (2023), Komunikowanie religijne o ekologii. Cancel Culture a Kościół rzymskokatolicki
– wybrane refleksje, “Roczniki kulturoznawcze” No. 14(2), pp. 97-114.
Piwnicki G. (2017), Relacje państwo-Kościół na przełomie XX i XXI wieku. Przypadek Polski,
“Cywilizacja i Polityka” No. 15.
Projekt ‘Stop Aborcji’ – pytania i odpowiedzi (2016), “Ordo Iuris”, https://ordoiuris.pl/ochronazycia/
projekt-stop-aborcji-pytania-i-odpowiedzi [access on: 29.01.2025].
Przeciszewski M. (2011), Kościół w Polsce po wejściu do UE, “eKai”, 01.07.2011, https://www.ekai.
pl/kosciol-w-polsce-po-wejsciu-do-ue/ [access on: 26.01.2025].
Przewodniczący KEP dziękuje ‘z wielkim uznaniem’ za decyzję TK ws. aborcji w Polsce (2020), “onet.
pl”, 22.10.2020, https://wiadomosci.onet.pl/religia/aborcja-przewodniczacy-kep- dziekuje-za
-decyzje-trybunalu-konstytucyjnego/ftpqe33 [access on: 29.01.2025].
Przeździecki M. (2015), Od Unii Lubelskiej do Unii Europejskiej. Znaczenie dziedzictwa kulturowego
Rzeczpospolitej Obojga Narodów dla integracji Europy Środkowej i Wschodniej z Zachodem,
Łomża.
Ptaszyński R., Sikorski T. (2014), Sensus Catholicus. Katolicy świeccy w Polsce Ludowej. Postawy, aktywność, myśl, Toruń.
Sawka N. (2018), Ćwierć wieku polskiego sporu o aborcję. Kto chciał liberalizacji, a kto zakazu?,
“Wyborcza”, 13.01.2018, https://wyborcza.pl/7,75398,22890570,cwierc-wieku-polskiegosporu-
o-aborcje-kto-chcial-liberalizacji.html [access on: 29.01.2025].
Schmid U. (2014), Estetyka dyskursu nacjonalistycznego w Polsce 1926-1939, Warszawa.
Sejm (1993), Ustawa z dnia 7 stycznia 1993 r. o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego
i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, Dz.U. 1993 nr 17 poz. 78.
Sobczak K. (2016), Biskupi przeciwko karaniu kobiet za aborcję, “prawo.pl”, 05.10.2016, https://
www.prawo.pl/prawnicy-sady/biskupi-przeciwko-karaniu-kobiet-za-aborcje,67777.html
[access on: 29.01.2025].
Szostkiewicz A. (2019), Bp Alojzy Orszulik: Zarzuty o zdradzie przy Okrągłym Stole były
niepoważne, “Polityka”, 21.02.2019, https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/ 284565
,1,bp-alojzy-orszulik-zarzuty-o- zdradzie-przy-okraglym-stole-byly-niepowazne.read [access
on: 25.01.2025].
Wybór Wojtyły na papieża odebrano w świecie zachodnim pozytywnie, choć w różnych kontekstach
(2018), “dzieje.pl”, 16.10.2018, https://dzieje.pl /artykuly-historyczne/wybor-wojtyly- na- papieza-
odebrano-w-swiecie-zachodnim-pozytywnie-choc-w-roznych [access on: 20.01.2025].
Żaryn J. (2003), Dzieje Kościoła katolickiego w Polsce 1944-1989, Warszawa.
Zieliński Z. (2002), Katolicyzm, człowieka, polityka, Lublin.
Żmichrowska M.J (1997), Akcja Katolicka w wypowiedziach i uchwałach biskupów polskich na łamach ‘Ruchu Katolickiego’ (1931-1939), Olsztyn.