Keywords
Lemko, Lemkivshchyna, Orthodoxy, resettlement
Abstract
As a result of deportations to the USSR (1944-1946), more than 15 thousand Orthodox believers
left Lemkivshchyna. Most of the Orthodox parishes disappeared as a result of depopulation of
entire villages (before the resettlement there were 42 pastoral centers in Lemkivshchyna). These events
thoroughly depleted the social and material base of the Orthodox Church (among other things, it lost
most of its property: buildings, historic icons, books for church services and vital records). This forced
displacement led to a breakdown of parish communities and a disorganization in the structure of the
Orthodox Church which had been created in the inter-war period. Obviously, this breakdown had
a negative impact on the later process of rebirth of Orthodoxy in the area.
References
Source materials
Archives of Orthodox Archdiocese of Warsaw (1945a, October 18), Report of Fr. W. Sahajdakowski
to the Warsaw Orthodox Spiritual Consistory (WDKP).
Archives of Orthodox Archdiocese of Warsaw (1945b, November 12), Letter from WDKP to the
Department of Religious Denomination of the MAP.
Archives of Orthodox Archdiocese of Warsaw (1946a, January 15 and March 22), Metropolitan
Letters of Dionysius to MAP.
Archives of Orthodox Archdiocese of Warsaw (1946b, May 7), Resolution of WDKP.
Archives of Orthodox Archdiocese of Warsaw (1946, May 10), MAP, sign. 1047, Letter from WDKP
to the Department of Religious Denomination of the MAP.
Archives of Orthodox Archdiocese of Warsaw (1946, August 2), sign. XV/1-539, Report by Fr.
Dean Aleksander Surwiłło from the state of the Orthodox parish in the Krakow deanery.
Archives of Modern Records (1945, August 3), sign. 166, Chief Government Representative for
Evacuation in Lublin. Minutes of the meeting held in the County Office in Gorlice regarding the
deportation of the Lemkos to the Ukrainian SSR.
Archives of Modern Records (1945, September 10), sign. 781, The Government’s Main Representative
for Evacuation in Lublin, Letter from District Representative in Gorlice to Chief Representative
of the Government of the Republic of Poland in Lublin.
Archives of Modern Records 1945, sign. XII/116, ZC PUR.
Archives of Modern Records (1945, October 10), Ministry of Public Administration (MAP), sign.
781, MAP letter to the Krakow Voivodship Office.
Archives of Modern Records (1945, May 19), MAP, sign. 1050, Letter from the Krakow Regional
Office to the Department of Religious Denomination.
Archives of Modern Records (1945, December 15), MAP, sign. 1051, Letter from the Department
of Religious Affairs of the MAP to the Voivodship Office in Lublin regarding the Orthodox clergy.
State Archive in Kraków (1945, September 21), The Voivodship Office, sign. 1082, Letter from
the Governor of Nowy Sącz County to the Social-Political Department of the Voivodship Office in Kraków.
State Archive in Rzeszów (1945, May 18), Branch Skołyszyn, County Office in Gorlice, sign. 46,
Letter of the County Office in Gorlice to the Voivodship Office in Kraków.
State Archive in Rzeszów (1945, October 29), Voivod Office in Rzeszów, sign. 466, Letter from WDKP to the County Office in Gorlice.
Publications
Biłas I. (1996), Likwidacja Greckokatolickiej Diecezji Przemyskiej oraz tragiczne losy jej ordynariusza biskupa Jazafata Kocyłowskiego w kontekście polityki wyznaniowej ZSRR, [in:] Polska-Ukraina 1000 lat sąsiedztwa, S. Stępień (ed.), Vol. III, Przemyśl.
Bućko O.W. (1997), Ukraina-Polsza: migracyonnyje proccesy 40-ch godow, Kyjiw.
Chryń A. (2003), Zasada symfonii – relacja Kościoła i państwa w prawosławiu, “Studia Warmińskie”, No. 40, pp. 129-140.
Doński M. (1963), Wkład Łemków w walkę z okupantem hitlerowskim, [in:] Z myślą o Polsce Ludowej, Rzeszów.
Dubec R. (2005), Apostolska Administracja Łemkowszczyzny próbą zahamowania konwersji Łemków na prawosławie, “Almanach Diecezjalny”, No. 1.
Dubec R. (2011), Z dziejów parafii prawosławnych na Łemkowszczyźnie w okresie międzywojennym, Gorlice.
Gerent P. (2005), Zarys dziejów prawosławnej diecezji przemyskiej, “Almanach Diecezjalny”, No. 1, pp. 23-49.
Hałagida I. (2013), Między Moskwą, Warszawą i Watykanem. Dzieje Kościoła greckokatolickiego w Polsce w latach 1944-1970, Warszawa.
Horobczenko A. (1996), Mytrofornyj protoijerej Petro Taranowśkyj, “Cerkowny Kalendar 1996”, Sanok.
Kabaczij R. (2012), Wygnani na stepy. Przesiedlenia ludności ukraińskiej z Polski na południe Ukrainy w latach 1944-1946, Warszawa.
Kwiek J. (1998), Żydzi, Łemkowie, Słowacy w województwie krakowskim w latach 1945-1949/50, Kraków.
Kwilecki A. (1967), Fragmenty najnowszej historii Łemków (ze szczególnym wyróżnieniem Łemków Sądeckich), “Rocznik Sądecki”, No. VIII.
Misiło E. (ed.) (1996), Repatriacja czy deportacja. Przesiedlenie Ukraińców z Polski do USRR 1944-1946. Dokumenty 1944-1945, Warszawa.
Moklak J. (1997), Łemkowszczyzna w II Rzeczypospolitej. Zagadnienia polityczne i wyznaniowe, Kraków.
Motyka G. (1999), Tak było w Bieszczadach. Walki polsko-ukraińskie 1943-1948, Warszawa.
Muszynka M. (2001), Łemko na foni Radocyny. Do 50-littia Wołodymyra Szurkała, Priasziw.
Nowakowski K.Z. (1992), Sytuacja polityczna na Łemkowszczyźnie w latach 1918-1939, [in:] Łemkowie w historii i kulturze Karpat, J. Czajkowski (ed.), Rzeszów.
Pisuliński J. (2009), Przesiedlenie ludności ukraińskiej z Polski do USRR w latach 1944-1947, Rzeszów.
Reinfuss R. (1990), Śladami Łemków, Warszawa.
Rusynko D., Barna A. (2007), Piorunka-Perunka i jej mieszkańcy, Legnica.
Sahajdakiwśkyj W. (1977), Prawdy ne wtopyty. Spohady z 50-tyriczczia pasterstwa 1927-1977, Toronto.
Stępień S. (1990), Życie religijne społeczności ukraińskiej w Drugiej Rzeczypospolitej, [in:] Polska- Ukraina 1000 lat sąsiedztwa, Przemyśl.
Szcześniak A.B., Szota W.Z. (1973), Droga do nikąd. Działalność Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i jej likwidacja w Polsce, Warszawa.
Archives of Orthodox Archdiocese of Warsaw (1945a, October 18), Report of Fr. W. Sahajdakowski
to the Warsaw Orthodox Spiritual Consistory (WDKP).
Archives of Orthodox Archdiocese of Warsaw (1945b, November 12), Letter from WDKP to the
Department of Religious Denomination of the MAP.
Archives of Orthodox Archdiocese of Warsaw (1946a, January 15 and March 22), Metropolitan
Letters of Dionysius to MAP.
Archives of Orthodox Archdiocese of Warsaw (1946b, May 7), Resolution of WDKP.
Archives of Orthodox Archdiocese of Warsaw (1946, May 10), MAP, sign. 1047, Letter from WDKP
to the Department of Religious Denomination of the MAP.
Archives of Orthodox Archdiocese of Warsaw (1946, August 2), sign. XV/1-539, Report by Fr.
Dean Aleksander Surwiłło from the state of the Orthodox parish in the Krakow deanery.
Archives of Modern Records (1945, August 3), sign. 166, Chief Government Representative for
Evacuation in Lublin. Minutes of the meeting held in the County Office in Gorlice regarding the
deportation of the Lemkos to the Ukrainian SSR.
Archives of Modern Records (1945, September 10), sign. 781, The Government’s Main Representative
for Evacuation in Lublin, Letter from District Representative in Gorlice to Chief Representative
of the Government of the Republic of Poland in Lublin.
Archives of Modern Records 1945, sign. XII/116, ZC PUR.
Archives of Modern Records (1945, October 10), Ministry of Public Administration (MAP), sign.
781, MAP letter to the Krakow Voivodship Office.
Archives of Modern Records (1945, May 19), MAP, sign. 1050, Letter from the Krakow Regional
Office to the Department of Religious Denomination.
Archives of Modern Records (1945, December 15), MAP, sign. 1051, Letter from the Department
of Religious Affairs of the MAP to the Voivodship Office in Lublin regarding the Orthodox clergy.
State Archive in Kraków (1945, September 21), The Voivodship Office, sign. 1082, Letter from
the Governor of Nowy Sącz County to the Social-Political Department of the Voivodship Office in Kraków.
State Archive in Rzeszów (1945, May 18), Branch Skołyszyn, County Office in Gorlice, sign. 46,
Letter of the County Office in Gorlice to the Voivodship Office in Kraków.
State Archive in Rzeszów (1945, October 29), Voivod Office in Rzeszów, sign. 466, Letter from WDKP to the County Office in Gorlice.
Publications
Biłas I. (1996), Likwidacja Greckokatolickiej Diecezji Przemyskiej oraz tragiczne losy jej ordynariusza biskupa Jazafata Kocyłowskiego w kontekście polityki wyznaniowej ZSRR, [in:] Polska-Ukraina 1000 lat sąsiedztwa, S. Stępień (ed.), Vol. III, Przemyśl.
Bućko O.W. (1997), Ukraina-Polsza: migracyonnyje proccesy 40-ch godow, Kyjiw.
Chryń A. (2003), Zasada symfonii – relacja Kościoła i państwa w prawosławiu, “Studia Warmińskie”, No. 40, pp. 129-140.
Doński M. (1963), Wkład Łemków w walkę z okupantem hitlerowskim, [in:] Z myślą o Polsce Ludowej, Rzeszów.
Dubec R. (2005), Apostolska Administracja Łemkowszczyzny próbą zahamowania konwersji Łemków na prawosławie, “Almanach Diecezjalny”, No. 1.
Dubec R. (2011), Z dziejów parafii prawosławnych na Łemkowszczyźnie w okresie międzywojennym, Gorlice.
Gerent P. (2005), Zarys dziejów prawosławnej diecezji przemyskiej, “Almanach Diecezjalny”, No. 1, pp. 23-49.
Hałagida I. (2013), Między Moskwą, Warszawą i Watykanem. Dzieje Kościoła greckokatolickiego w Polsce w latach 1944-1970, Warszawa.
Horobczenko A. (1996), Mytrofornyj protoijerej Petro Taranowśkyj, “Cerkowny Kalendar 1996”, Sanok.
Kabaczij R. (2012), Wygnani na stepy. Przesiedlenia ludności ukraińskiej z Polski na południe Ukrainy w latach 1944-1946, Warszawa.
Kwiek J. (1998), Żydzi, Łemkowie, Słowacy w województwie krakowskim w latach 1945-1949/50, Kraków.
Kwilecki A. (1967), Fragmenty najnowszej historii Łemków (ze szczególnym wyróżnieniem Łemków Sądeckich), “Rocznik Sądecki”, No. VIII.
Misiło E. (ed.) (1996), Repatriacja czy deportacja. Przesiedlenie Ukraińców z Polski do USRR 1944-1946. Dokumenty 1944-1945, Warszawa.
Moklak J. (1997), Łemkowszczyzna w II Rzeczypospolitej. Zagadnienia polityczne i wyznaniowe, Kraków.
Motyka G. (1999), Tak było w Bieszczadach. Walki polsko-ukraińskie 1943-1948, Warszawa.
Muszynka M. (2001), Łemko na foni Radocyny. Do 50-littia Wołodymyra Szurkała, Priasziw.
Nowakowski K.Z. (1992), Sytuacja polityczna na Łemkowszczyźnie w latach 1918-1939, [in:] Łemkowie w historii i kulturze Karpat, J. Czajkowski (ed.), Rzeszów.
Pisuliński J. (2009), Przesiedlenie ludności ukraińskiej z Polski do USRR w latach 1944-1947, Rzeszów.
Reinfuss R. (1990), Śladami Łemków, Warszawa.
Rusynko D., Barna A. (2007), Piorunka-Perunka i jej mieszkańcy, Legnica.
Sahajdakiwśkyj W. (1977), Prawdy ne wtopyty. Spohady z 50-tyriczczia pasterstwa 1927-1977, Toronto.
Stępień S. (1990), Życie religijne społeczności ukraińskiej w Drugiej Rzeczypospolitej, [in:] Polska- Ukraina 1000 lat sąsiedztwa, Przemyśl.
Szcześniak A.B., Szota W.Z. (1973), Droga do nikąd. Działalność Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i jej likwidacja w Polsce, Warszawa.