Abstract
The political science of religion is a relatively young subdiscipline of political science that examines the relationship between religion and politics. Its development was delayed by the dominant secularization narrative in the West, which marginalized the impact of religion on the functioning of states and societies for a long time. However, events such as the Islamic Revolution in Iran (1979) and the collapse of communism in Central Europe underscored the necessity of incorporating religious aspects into political science analyses. A key figure in this subdiscipline was Miroljub Jevtić, who was among the first to systematically study the influence of religion on politics and founded the Politics and Religion Journal.
In Poland, the pioneer of the political science of religion was Bogumił Grott, who in the 1990s analyzed the relationship between religion and political ideologies. Initially, this subdiscipline was closely linked to historical research, as reflected in the research agenda proposed by Kazimierz Banek and in studies that covered broad historical contexts. Stefan Dudra and Ryszard Michalak also contributed to the development of this field by exploring the intersection of religion and politics in Poland and Central and Eastern Europe. It was not until the 21st century that the political science of religion emerged as an independent field of study, significantly shaped by academic conferences organized by the Jagiellonian University, the University of Zielona Góra, and Cardinal Stefan Wyszyński University.
Today, the political science of religion is an interdisciplinary research domain that analyzes the relationship between religious institutions and secular authorities, the impact of religion on nationalism, political ideologies, and international relations. Its relevance continues to grow in the context of contemporary religiously motivated conflicts and dynamic socio-political transformations.
References
Antoszewski A., Herbut R. (2006), Systemy polityczne współczesnej Europy, Warszawa.
Anusz A. (1994), Samotnie wśród wiernych. Kościół katolicki wobec przemian politycznych w Polsce (1944-1994), Warszawa.
Awolusi D. (2025), Wybrałam Allaha. Polki, które przeszły na Islam, Warszawa.
Bajor P. et al. (2023), Zarys stosunków międzynarodowych w erze współczesnej globalizacji, Warszawa.
Banek K. (2001), Główne problemy politologii religii, “Nomos”, No. 34(36), pp. 18-23.
Banek K. (2007), Historia religii. Religie niechrześcijańskie, Kraków.
Banek K. (2011), Religia w świcie człowieka, Kraków.
Budzisz M. (2021), Wszystko jest wojną. Szkice o rosyjskiej kulturze strategicznej, Warszawa.
Casanova J. (2005), Religie publiczne w nowoczesnym świecie, Kraków.
Dubel L. (2007), Historia doktryn politycznych i prawnych do schyłku XX wieku, Warszawa.
Dudra S. (2004a), Kościół prawosławny na ziemiach zachodnich i północnych Polski po II wojnie światowej, Zielona Góra.
Dudra S. (2004b), Życie religijne w Przemkowie po II wojnie światowej, Głogów.
Dudra S. (2019), Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny w obszarze polityki wyznaniowej oraz polityki narodowościowej Polski Ludowej i III Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa.
Dudra S. et al. ed. (2007), Łemkowie, Bojkowie, Rusini, Historia Współczesność, kultura materialna i duchowa, Vol. 1, Legnica-Zielona Góra.
Editorial team (2025), Politics and Religion Journal website, http://www.politicsandreligionjournal. com/index.php/prj/about/editorialTeam [access on: 6.03.2025].
Gerent P. (2007), Prawosławie na Dolnym Śląsku w latach 1945-1989, Toruń.
Gierycz M. (2017), Sprawozdanie z ogólnopolskiej konferencji naukowej ‘Religijne uwarunkowania polityki/polityczne uwarunkowania religii’. Łagów Lubuski 1-3.06.2017, “Chrześcijaństwo-Świat-Polityka. Zeszyty Myśli Społecznej Kościoła”, No. 21, pp. 142-144.
Grott B. (1979), Obóz narodowy a katolicyzm, “Kultura i Społeczeństwo”, No. 3, pp. 185-200.
Grott B. (1987), Katolicyzm w doktrynach ugrupowań narodowo-radykalnych do roku 1939, Kraków.
Grott B. (1993), Religia, kościół, etyka w idei i koncepcji prawicy polskiej, Kraków.
Grott B. (1999), Nacjonalizm chrześcijański, Krzeszowice.
Grott B. (2003), Religia, cywilizacja, rozwój. Wokół idei Jana Stachniuka, Kraków.
Grott B. (2010), Nacjonalizmy jako problem badawczy we współczesnej Polsce (zamiast wstępu), [in:] Różne oblicza nacjonalizmów, B. Grott (ed.), Kraków, pp. 9-20.
Gulczyński M. (2000), Współczesne systemy polityczne. Przewodnik do studiowania przedmiotu, Zielona Góra.
Gulczyński M. (2004), Panorama systemów politycznych świata, Warszawa.
Gulczyński M, Zaradny R. (2000), System polityczny Rzeczypospolitej Polskiej, Wrocław.
Halban L. (1936), Religia w Trzeciej Rzeszy, Lwów.
Huntington S.P. (2005), Zderzenie cywilizacji i nowy kształt ładu światowego.
Jarosz T. (2019), Ecclesial Political Science: In search of an Adequate Perspective of Viewing the Church in Political Studies, “Christianity, World, Politics”, No. 23, pp. 66-82.
Jevtić M. (2007), Political science and religion, “The Politics and Religion Journal”, No. 1, pp. 59-70.
Jevtić M. (2009), Theoretical relationship between politics and religion, “Српска теологија данас”, no 29, p. 537-545.
Jevtić M. (2019), 25 Years of Political Science of Religion, “Christianity, World, Politics”, No. 23, pp. 151-158.
John Paul II (1991), Centesimus Annus. Encyclical letter to his venerable brother bishops in the episcopate, the priests and deacons, families of man and woman religious, all the christian faithful and to all men and women of good will on the hundredth anniversary of Rerum Novarum, https://www.vatican.va/content/john-paul-ii/en/encyclicals/documents/hf_jpii_enc_01051991_centesimus-annus.html [access on: 06.03.2025].
Kanon, 1965.12.7, Paweł Biskup Sługa Sług Bożych razem z Ojcami Świętego Soboru na wieczną rzeczy pamiątkę z dnia 7 grudnia 1965 roku. Konstytucja duszpasterska o Kościele w Świecie Współczesnym, https://sip.lex.pl/akty-prawne/akty-korporacyjne/konstytucja-duszpasterskao-kosciele-w-swiecie-wspolczesnym-286768068 [access on: 02.01.2025].
Khalid L. (2025), Córki chmur. O kobietach z Sahary Zachodniej, Poznań.
Koneczny F. (2005), O wielości cywilizacji, Kraków.
Kucz Z. ed. (1997), Mniejszości narodowe w Polsce, Wrocław.
Kucz Z. (2022), Od narodowości do mniejszości narodowych w Polsce, Wrocław.
Le Bon G. (2024), Psychologia rozwoju narodów, Warszawa.
Łagosz M. (2018), Marks i idea końca religijności, “Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria”, No. 4(108), pp. 235-255.
Marczewska-Rytko M., Maj D. ed. (2018), Politologia religii, Lublin.
Marsh T.C. (2007), Religion and Politics. An Introduction to the Study of Political Science, London.
Mazurkiewicz J. (1960), Prof. dr Leon Halban 1893-1960, “Rocznik Lubelski”, No. 3, pp. 331-332.
Mazurkiewicz P. (2018), Czy polityka może obyć się bez religii?, [in:] Politologia religii, M. Marczewska-Rytko, D. Maj (ed.), , Lublin, pp. 113-134.
Michalak R. (2014), Polityka wyznaniowa państwa polskiego wobec mniejszości narodowych w latach 1945-1989, Zielona Góra.
Michalak R. (2020), History of political science of religion in Poland. A research overview, “Politics and Religion Journal”, No. 2, pp. 219-262.
Ostrowski J. (2012), Polityka i religia w myśli J. J. Rousseau, “Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria”, No. 4(84), pp. 209-223.
Perszon J. (2012), Zabawienie poza kościołem? Kulturowy kontekst pluralistycznej teologii religii, “Studia Wrocławskie”, No. 14, pp. 228-247.
Piechowiak M. (1999), Filozofia praw człowieka. Prawa człowieka w świetle ich międzynarodowej ochrony, Lublin.
Rutkowska P., Tylka D. (2017), Sprawozdanie z konferencji naukowej ‘Relacje religii i polityki jako przedmiot badań politologii’. Warszawa 30.11-1.12.2017, “Chrześcijaństwo-Świat-Polityka. Zeszyty Myśli Społecznej Kościoła”, No. 21, pp. 145-151.
Siewierska-Chmaj A. (2013), Religia a polityka. Chrześcijaństwo, Warszawa.
Solarz A.M. (2017), Jakie znaczenie ma religia?. Religia w badaniu stosunków międzynarodowych, “Stosunki Międzynarodowe – International Relations”, No. 4 (Vol. 53), pp. 9-35.
Strutyński M. (2019), Myśl społeczno- polityczna Kościoła greckokatolickiego w II RP (1918-1939), Kraków.
Śmierzchalski-Wachocz D. (2006), Partia komunistyczna wobec Kościoła i przejawów wiary katolickiej w swoich szeregach. Na przykładzie Środkowego Nadodrza w latach 1945-1989, Warszawa.
Topolska M.B. (2002), Społeczeństwo i kultura w Wielkim Księstwie Litewskim od XV do XVIII wieku, Zielona Góra.
Urban K. (1992), Kościół prawosławny w Polsce 1945-1970, Kraków.
Urban K. (1996), Kościół prawosławny w Polsce 1945-1970. Rys historyczny, Kraków.
Uruszczak W. (2021), Historia państwa i prawa polskiego 966-1795, Warszawa.
Zaradny R. (2000), System polityczny polski w latach 1948-1956, Zielona Góra.
Zieliński J. (2019), Teoria cywilizacji Feliksa Koniecznego, “Studia Koszalińsko-Kołobrzeskie”, No. 26, pp. 289-303.
